یادگیری، تربیت و آموزش مدارس در هزاره سوم 2 پیاپی 6 1404 12 10 Barriers to the Application of Artificial Intelligence for Performance Evaluation in SAMPAD Schools موانع کاربست هوش مصنوعی برای ارزیابی عملکرد در مدارس سمپاد 1 21 FA جمال جمالی دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، گروه مدیریت آموزشی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران بهنام طالبی استادیار، گروه علوم تربیتی، واحد تبریز، دانشگاه آزاد اسلامی، تبریز، ایران Journal Article 1404 10 02 <p>This study aimed to identify and conceptualize the barriers to applying artificial intelligence (AI) for performance evaluation in SAMPAD schools and to explain the human, organizational, technical, and ethical dimensions influencing the adoption and implementation of this technology. This qualitative study employed reflexive thematic analysis. Participants comprised 17 academic and executive experts with substantial experience in gifted education and the educational application of emerging technologies, recruited from Tehran, East Azerbaijan, West Azerbaijan, and Kurdistan provinces through maximum-variation purposive and snowball sampling. Sampling continued until thematic saturation was achieved. Data were collected through 45–75-minute semi-structured interviews and analyzed according to Braun and Clarke’s six-phase reflexive thematic analysis framework. Trustworthiness was enhanced through prolonged engagement with the data, participant triangulation, member checking, comprehensive documentation of the analytical process, reflexive memo writing, and independent coding. Analysis generated 214 initial codes, which were refined into 87 preliminary concepts and subsequently organized into four major themes and 16 subthemes. The four principal themes were attitudinal and cultural barriers, structural and organizational barriers, technical and infrastructural barriers, and ethical and legal barriers. Resistance to technology, concerns about displacement of the human role, distrust of AI-generated outputs, and traditional approaches to assessment interacted with bureaucracy, centralized decision-making, organizational inflexibility, and excessive workloads. Inadequate technological infrastructure, implementation and maintenance costs, bandwidth limitations, and insufficient technical support further constrained implementation. Ethical and legal concerns involved student privacy, data protection, algorithmic bias, lack of transparency, regulatory gaps, and unclear accountability. Divergent findings additionally highlighted reduced human interaction, digital inequality in disadvantaged regions, and limitations of Persian-language AI content. AI-based performance evaluation in SAMPAD schools is constrained by interconnected human, institutional, technical, and normative barriers. Effective implementation therefore requires an integrated strategy encompassing teacher capacity building and trust development, organizational reform, equitable infrastructure investment and sustained technical support, and transparent ethical and legal frameworks for data protection, bias mitigation, explainability, and accountability.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مفهوم‌پردازی موانع کاربست هوش مصنوعی برای ارزیابی عملکرد در مدارس سمپاد و تبیین ابعاد انسانی، سازمانی، فنی و اخلاقی مؤثر بر پذیرش و پیاده‌سازی این فناوری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمونی تأملی انجام شد. مشارکت‌کنندگان 17 خبره دانشگاهی و اجرایی دارای تجربه در آموزش تیزهوشان و کاربرد فناوری‌های نوظهور در آموزش بودند که از استان‌های تهران، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع و نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع مضمونی ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 45 تا 75 دقیقه‌ای گردآوری و بر اساس چارچوب شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمونی تأملی براون و کلارک تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها نیز با استفاده از درگیری مستمر با داده‌ها، مثلث‌سازی مشارکت‌کنندگان، بررسی اعضا، مستندسازی فرایند تحلیل، یادداشت‌های تأملی و کدگذاری مستقل تقویت شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی 214 کد اولیه انجامید که پس از ادغام و پالایش به 87 مفهوم اولیه تقلیل یافت و در چهار مضمون اصلی و 16 زیرمضمون سازمان‌دهی شد. چهار مضمون اصلی شامل موانع نگرشی و فرهنگی، موانع ساختاری و سازمانی، موانع فنی و زیرساختی، و موانع اخلاقی و حقوقی بود. یافته‌ها نشان داد مقاومت در برابر فناوری، نگرانی از جایگزینی نقش انسانی، بی‌اعتمادی به خروجی‌های هوش مصنوعی و نگرش سنتی به ارزیابی با محدودیت‌های سازمانی نظیر بوروکراسی، تمرکز تصمیم‌گیری و بار کاری بالا تعامل دارند. همچنین ضعف زیرساخت، هزینه‌های پیاده‌سازی، محدودیت پهنای باند و فقدان پشتیبانی فنی، همراه با نگرانی‌های حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، عدم شفافیت و ابهام مسئولیت‌پذیری، مانع پذیرش پایدار هوش مصنوعی می‌شوند. یافته‌های واگرا نیز بر خطر کاهش تعامل انسانی، شکاف دیجیتال مناطق کم‌برخوردار و محدودیت محتوای فارسی تأکید داشتند. کاربست هوش مصنوعی در ارزیابی عملکرد مدارس سمپاد با مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از موانع انسانی، نهادی، فنی و هنجاری مواجه است؛ بنابراین، پیاده‌سازی موفق آن مستلزم رویکردی جامع شامل ارتقای سواد و اعتماد فناورانه معلمان، اصلاح ساختارهای سازمانی، سرمایه‌گذاری عادلانه در زیرساخت‌ها و پشتیبانی فنی، و تدوین چارچوب‌های روشن اخلاقی و حقوقی برای حفاظت از داده‌ها، کاهش سوگیری و تضمین شفافیت و پاسخگویی است.</p> https://jltestm.com/index.php/jltestm/article/download/82/40