بررسی محتوای تربیتی نهج‌البلاغه بر اساس ساحت‌های تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران

نویسندگان

  • زینب خوانساری گروه برنامه ریزی درسی، واحد بین المللی کیش، دانشگاه آزاد اسلامی، کیش، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-8409-7480
  • علیرضا عراقیه گروه برنامه‌ریزی درسی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0001-5664-9376
  •  عباس  خورشیدی گروه مدیریت آموزشی، واحد اسلامشهر، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-8807-3543
  •  مجتبی  معظمی گروه مدیریت آموزش عالی، واحد تهران شمال ، دانشگاه آزاد اسلامی، ، تهران، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-4094-9275

DOI:

https://doi.org/10.61838/jltestm.96

کلمات کلیدی:

نهج‌البلاغه , سند تحول بنیادین آموزش و پرورش , ساحت‌های تربیتی , تربیت اسلامی ـ ایرانی.

چکیده

هدف پژوهش حاضر تبیین و تحلیل محتوای تربیتی نهج‌البلاغه در چارچوب ساحت‌های شش‌گانه تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران و بررسی میزان همسویی این آموزه‌ها با الگوی تربیت تمام‌ساحتی بود. پژوهش با رویکرد کیفی و به روش تحلیل مضمون انجام شد. جامعه پژوهش شامل متن نهج‌البلاغه و سند تحول بنیادین آموزش و پرورش بود. ابتدا ساحت‌های اعتقادی، عبادی و اخلاقی؛ اجتماعی و سیاسی؛ زیستی و بدنی؛ زیباشناختی و هنری؛ اقتصادی و حرفه‌ای؛ و علمی و فناورانه به‌عنوان چارچوب مفهومی تعیین شدند. سپس تمامی خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمت‌های نهج‌البلاغه بررسی و کدهای اولیه مرتبط با ابعاد تربیتی استخراج شدند. کدها بر اساس اشتراک مفهومی در قالب مضامین فرعی و اصلی طبقه‌بندی و با استفاده از رویکرد قیاسی–استقرایی با ساحت‌های تربیتی سند تطبیق داده شدند. تحلیل مضامین نشان داد که میان ساختار تربیتی نهج‌البلاغه و ساحت‌های شش‌گانه سند تحول بنیادین همسویی مفهومی گسترده‌ای وجود دارد. آموزه‌های نهج‌البلاغه، تربیت انسان را فرایندی چندبعدی و یکپارچه تلقی می‌کنند که در آن رشد معنوی و اخلاقی با عقلانیت، مسئولیت اجتماعی، سلامت جسم و روان، فعالیت اقتصادی مسئولانه، حقیقت‌جویی علمی و ادراک زیبایی پیوند دارد. همچنین، یافته‌ها نشان دادند که تربیت دینی در نهج‌البلاغه محدود به عبادت نیست، بلکه ابعاد شناختی، رفتاری، اجتماعی و مدنی را نیز دربرمی‌گیرد. الگوی استخراج‌شده بر ارتباط متقابل ابعاد فردی و اجتماعی تربیت و ضرورت ایجاد توازن میان نیازهای مادی، معنوی، عقلانی و زیبایی‌شناختی انسان دلالت داشت. نهج‌البلاغه می‌تواند به‌عنوان پشتوانه‌ای نظری و محتوایی برای تحقق تربیت تمام‌ساحتی و اهداف سند تحول بنیادین مورد استفاده قرار گیرد. بهره‌گیری نظام‌مند از آموزه‌های آن می‌تواند به غنای برنامه‌های درسی، تقویت پیوند میان مبانی اسلامی و عمل تربیتی و طراحی محتوای آموزشی متناسب با ابعاد مختلف رشد دانش‌آموزان کمک کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Ashayeri Monfared, M. (2024). Affective Aesthetics of the Speech of Imam Ali with Emphasis on Nahj al-Balagha. Nahj al-Balagha Research, 22(4), 219-239.

Bouzari, S., Salimi Ghaleei, E., & Maleki, M. (2025). Rethinking Social Security: With a Focus on the Teachings of Nahj al-Balagha. Nahj al-Balagha Research, 24(2), 101-134.

Chen, Y., & Rodriguez, P. (2025). Holistic Education in the 21st Century: Philosophical Foundations and Practical Applications. International Journal of Educational Philosophy, 12(2), 45-68.

Farhoudi, A., & Naghavi, H. (2025). The Model School in the Fundamental Transformation Document. Strategic Research in Education(58), 37-47.

Gholami, A., & Bagheri, N. (2024). Components and Indicators of the Healthy Human Being in Accordance with Nahj al-Balagha. Nahj al-Balagha Research, 23(2), 237-261.

Jafari, M. T. (2016). Translation and Commentary of Nahj al-Balagha. Office for the Publication of Islamic Culture.

Kiani, M., & Hashemi, S. C. (2025). Explaining the Position of Child Agency in the Fundamental Transformation Document of Education. Educational Sciences, 32(1), 71-96.

Mokhlesi, H. (2025). Qualitative Content Analysis of the Concept of Education in Nahj al-Balagha. Nahj al-Balagha Research, 24(1), 135-160.

Mousavi, S. A., Ghanbari, B., & Rezazadeh Bahadoran, H. (2025). Examining and Analyzing Concepts of Freedom in the High-Level Documents of the Islamic Republic of Iran and Their Relationship with Nahj al-Balagha. Nahj al-Balagha Research, 24(2), 189-214.

Sadeghzadeh, M., Edrisi, F., Sayini, M. H., & Moradi Zanjani, H. (2023). Examining the Extent of Utilization of the Educational and Ethical Orientations of Nahj al-Balagha in the Domain of Doctrinal, Devotional, and Ethical Education in the Fundamental Transformation Document. (1 (135)), 135-152.

Zadmehr, M., Alipanahi, Z., & Farahmand, F. (2023). Examining the Characteristics of the Islamic Educational System Based on the Wisdoms of Nahj al-Balagha Using Thematic Analysis. Research in Teaching Islamic Teachings and Education, 4(2), 65-84.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

خوانساری ز. ., عراقیه ع.,  خورشیدی عباس., &  معظمی مجتبی. (1404). بررسی محتوای تربیتی نهج‌البلاغه بر اساس ساحت‌های تربیتی سند تحول بنیادین آموزش و پرورش ایران. یادگیری، تربیت و آموزش مدارس در هزاره سوم, 2(4), 1-19. https://doi.org/10.61838/jltestm.96