ارزشیابی برنامه درسی مبتنی بر واقعیت افزوده (AR) و تحلیل تأثیر ترکیبی آن بر هماهنگی حرکتی، خودپنداره تحصیلی، رشد اخلاق سایبری و کاهش رفتارهای پرخطر در فضای مجازی

رزیتا فخیمی فرهادی; پریسا  مسعودیان; نسرین محدث; حامد عبادی باربین; مهدی اکبرزاده سقای

نویسندگان

رزیتا فخیمی فرهادی دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0002-7349-5692
پریسا مسعودیان گروه علوم تربیتی، واحد بهبهان، دانشگاه آزاد اسلامی، بهبهان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0002-6514-6655
نسرین محدث دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی، واحد شبستر، دانشگاه آزاد اسلامی، شبستر، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0004-6791-8462
حامد عبادی باربین دکتری تخصصی مدیریت ورزشی، گروه تربیت بدنی و علوم ورزشی، واحد ارومیه، دانشگاه آزاد اسلامی، ارومیه، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0000-6538-6555
مهدی اکبرزاده سقای دکترای تخصصی برنامه‌ریزی درسی، گروه مطالعات تربیتی و برنامه‌ریزی درسی، پردیس علامه امینی، دانشگاه فرهنگیان، تبریز، ایران نویسنده مسئول https://orcid.org/0000-0002-1038-8040

کلمات کلیدی:

واقعیت افزوده, برنامه درسی, هماهنگی حرکتی, خودپنداره تحصیلی, اخلاق سایبری, رفتارهای پرخطر در فضای مجازی

چکیده

هدف پژوهش حاضر ارزشیابی برنامه درسی مبتنی بر واقعیت افزوده و بررسی تأثیر ترکیبی آن بر هماهنگی حرکتی، خودپنداره تحصیلی، رشد اخلاق سایبری و کاهش رفتارهای پرخطر در فضای مجازی در دانش‌آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران بود. پژوهش حاضر از نوع کاربردی و با روش نیمه‌آزمایشی و طرح پیش‌آزمون–پس‌آزمون با گروه کنترل انجام شد. جامعه آماری شامل دانش‌آموزان دوره متوسطه اول شهر تهران در سال تحصیلی 2026–2027 بود. در مجموع 60 دانش‌آموز انتخاب و به‌صورت تصادفی در دو گروه آزمایش و کنترل، هر کدام 30 نفر، تخصیص یافتند. گروه آزمایش طی هشت هفته، در قالب 16 جلسه 45 دقیقه‌ای، برنامه درسی مبتنی بر واقعیت افزوده را دریافت کرد و گروه کنترل آموزش معمول مدرسه را ادامه داد. ابزارهای پژوهش شامل آزمون هماهنگی حرکتی KTK، مقیاس خودپنداره تحصیلی، پرسشنامه اخلاق سایبری و پرسشنامه رفتارهای پرخطر در فضای مجازی بود. داده‌ها با استفاده از تحلیل کوواریانس چندمتغیری و تحلیل‌های کوواریانس تک‌متغیری در نرم‌افزار SPSS نسخه 27 تحلیل شدند. نتایج تحلیل کوواریانس چندمتغیری نشان داد اثر کلی برنامه درسی مبتنی بر واقعیت افزوده بر ترکیب متغیرهای وابسته معنادار بود (Wilks’ Lambda=0.219, F(4,50)=44.58, p<0.001, partial η²=0.781). در تحلیل‌های تک‌متغیری، اثر مداخله بر هماهنگی حرکتی معنادار بود (F=68.94, p<0.001, partial η²=0.565). همچنین، اثر مداخله بر خودپنداره تحصیلی (F=51.27, p<0.001, partial η²=0.492)، اخلاق سایبری (F=59.73, p<0.001, partial η²=0.530) و رفتارهای پرخطر در فضای مجازی (F=55.46, p<0.001, partial η²=0.511) معنادار بود. برنامه درسی مبتنی بر واقعیت افزوده توانست به‌طور هم‌زمان موجب بهبود هماهنگی حرکتی، تقویت خودپنداره تحصیلی، ارتقای اخلاق سایبری و کاهش رفتارهای پرخطر در فضای مجازی شود. بر این اساس، واقعیت افزوده می‌تواند به‌عنوان یک بستر آموزشی چندبعدی و تعاملی در برنامه‌های درسی مدارس برای توسعه هم‌زمان شایستگی‌های جسمانی، تحصیلی و شهروندی دیجیتال مورد استفاده قرار گیرد.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Aavmc, Hunt, J., Delcambre, J., & Baillie, S. (2024). AAVMC Use of Animals in Veterinary Education Handbook. https://doi.org/10.35542/osf.io/5k894

Abrams, M. P., Hartman, E., Kay, D., Kauffman, C., & Castiglioni, A. (2021). Lessons Learned in the Design and Implementation of Virtual Telemedicine Curriculum for Third Year Medical Students Incorporating New AAMC Telehealth Competencies. Mededpublish, 10(1). https://doi.org/10.15694/mep.2021.000154.1

Afrashtehfar, K. I., Yang, J., Al-Sammarraie, A. A., Chen, H., & Saeed, M. H. (2021). Pre-Clinical Undergraduate Students’ Perspectives on the Adoption of Virtual and Augmented Reality to Their Dental Learning Experience: A One-Group Pre- And Post-Test Design Protocol. F1000research, 10, 473. https://doi.org/10.12688/f1000research.53059.1

Almethen, A., & Al-Omair, M. A. (2024). The Role of Age, Grade Level, and Subject Area in Determining the Inclusion of Digital Citizenship Elements in Elementary School Curricula: Perspectives of Teachers in the Kingdom of Saudi Arabia. Heliyon, 10(14), e34597. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2024.e34597

Althibyani, H. A., & Al-Zahrani, A. M. (2023). Investigating the Effect of Students’ Knowledge, Beliefs, and Digital Citizenship Skills on the Prevention of Cybercrime. Sustainability, 15(15), 11512. https://doi.org/10.3390/su151511512

Arkan, Z., & Bal, M. (2025). The Relationship Between School-Age Students’ Literacy Skills and Digital Well-Being: A Systematic Review. BMC psychology, 13(1). https://doi.org/10.1186/s40359-025-03573-4

Bashirynejad, M., Soleymani, F., Nikfar, S., Zackery, A., Kebriaeezadeh, A., Majdzadeh, R., Fatemi, B., & Zare, N. (2025). Trends Analysis and Future Study of Medical and Pharmacy Education: A Scoping Review. BMC Medical Education, 25(1). https://doi.org/10.1186/s12909-025-08037-2

Cardeal, J. S., & Morcelli, A. V. (2025). Implementing Process Safety Education in a Chemical Engineering Curriculum in Southern Brazil: The Role of an AIChE Student Chapter. Process Safety Progress, 44(3), 351-358. https://doi.org/10.1002/prs.12696

Chamola, V., Peelam, M. S., Mittal, U., Hassija, V., Singh, A., Pareek, R., Mangal, P., Sangwan, D., Victor Hugo, C. d. A., Mahmud, M., & Brown, D. J. (2025). Metaverse for Education: Developments, Challenges, and Future Direction. Computer Applications in Engineering Education, 33(3). https://doi.org/10.1002/cae.70018

Chavez-Maisterra, I., Corona-Pantoja, A. C., Madrigal-Gómez, L. E., Zamora-González, E. O., & López-Hernández, L. B. (2024). Student Engagement in Patient Safety and Healthcare Quality Improvement: A Brief Educational Approach. Healthcare, 12(16), 1617. https://doi.org/10.3390/healthcare12161617

Elendu, C., Amaechi, D. C., Okatta, A. U., Amaechi, E. C., Elendu, T. C., Ezeh, C. P., & Elendu, I. D. (2024). The Impact of Simulation-Based Training in Medical Education: A Review. Medicine, 103(27), e38813. https://doi.org/10.1097/md.0000000000038813

Ernst, S., Almorad, A., Badertscher, P., Duncker, D., Gallagher, A. G., Li, A., Nisbet, A., Ponti, R. D., Porta‐Sánchez, A., Mont, L. M. L., Riva, M., Sarkozy, A., Pravda, N. S., Svennberg, E., Tjong, F. V., Trines, S. A., Serdoz, L. V., & Bovéda, S. (2026). Digitally Assisted Learning in Cardiac Electrophysiology and Cardiac Implantable Electronic Devices: A Scientific Statement of the European Heart Rhythm Association of the ESC. EP Europace, 28(6). https://doi.org/10.1093/europace/euag081

Gaganis, V., Beckett, E. A. H., Choate, J., Aguilar‐Roca, N., Etherington, S. J., Haigh, C., Scott, D. A., Sweeney, T., Zubek, J., & French, M. (2021). Virtual Delivery: A Panacea for the Financial and Ethical Challenges Associated With Physiology Laboratory Classes? Ajp Advances in Physiology Education, 45(4), 744-748. https://doi.org/10.1152/advan.00242.2020

Haeften, S. V., Milić, A., Smith, B. A., Butcher, C., & Davies, J. M. (2020). Grass Gazers: Using Citizen Science as a Tool to Facilitate Practical and Online Science Learning for Secondary School Students During the COVID-19 Lockdown. https://doi.org/10.22541/au.159355916.63436191

Ibrahim, A., McKee, M., Sikos, L. F., & Johnson, N. F. (2024). A Systematic Review of K-12 Cybersecurity Education Around the World. IEEE Access, 12, 59726-59738. https://doi.org/10.1109/access.2024.3393425

Isdendi, R. R., Nanda, I., & Suganda, M. W. (2023). The Role of Indonesia’s Digital Citizenship Generation in the Realization of Ethics in Cyberspace. 514-525. https://doi.org/10.2991/978-2-38476-096-1_57

Ke, G. (2024). Research on Artificial Intelligence Empowering Innovation in Ideological and Political Teaching in Colleges and Universities. Education Reform and Development, 6(11), 74-80. https://doi.org/10.26689/erd.v6i11.8899

Kutbay, E., & Bozbuğa, N. (2022). Health Education: Gamification, Health Literacy, and the New Era; Metaverse. https://doi.org/10.26650/b/et07.2022.012.13

Lembo, D., Daga, F. A., Calì, C., Garbossa, D., Manfredi, M., Odetto, L., Ostacoli, L., Paccotti, P., Raimondo, S., Reimondo, G., & Sciascia, S. (2024). Early Introduction of Simulation in the Medical Curriculum: The MedInTo Perspective. Frontiers in Medicine, 10. https://doi.org/10.3389/fmed.2023.1280592

Li, K., Schmidt, S., Bacher, R., Leemans, W., & Steinicke, F. (2022). Mixed Reality Tunneling Effects for Stereoscopic Untethered Video-See-Through Head-Mounted Displays. 44-53. https://doi.org/10.1109/ismar55827.2022.00018

Liu, Z., Pei, Y., Liu, Y., & Zhang, B. (2023). The Role of Public Libraries in Digital Media Literacy: Fostering Critical Thinking and Online Safety Among Youth. Studies in Social Science & Humanities, 2(10), 67-73. https://doi.org/10.56397/sssh.2023.10.08

Modlin, C., DeCamp, M., Barry, M., Rockney, D., & Sugarman, J. (2022). An Online Ethics Curriculum for Short-Term Global Health Experiences: Evaluating a Decade of Use. Annals of Global Health, 88(1), 74. https://doi.org/10.5334/aogh.3716

Orfanidis, D. (2023). Art Didactics and Augmented Reality Application in the PostDigital Era. https://doi.org/10.33422/6th.tleconf.2023.06.103

Putra, C. A., Permadi, A. S., & Setiawan, M. A. (2024). Information Technology Innovation in Sports Learning: Understanding Global Trends and Challenges. Retos, 58, 844-854. https://doi.org/10.47197/retos.v58.106485

Recker, F., Neubauer, R., Adams, J., Ludwig, S., & Groten, T. (2025). Medical Education in Obstetrics and Gynecology: A Global Update From 2025. Acta Obstetricia et Gynecologica Scandinavica, 105(1), 166-175. https://doi.org/10.1111/aogs.70105

Rooij, D. d., Belfroid, E., Hadjichristodoulou, C. S., Mouchtouri, V. Α., Raab, J., & Timen, A. (2020). Educating, Training, and Exercising for Infectious Disease Control With Emphasis on Cross-Border Settings: An Integrative Review. Globalization and Health, 16(1). https://doi.org/10.1186/s12992-020-00604-0

Sacco‐Bene, C., Walsh, M., Dawson, R. D., Petrino, J., & Boening, E. (2022). Virtual Enhanced Education in Counselor Education: Is This for Real? Counselor Education and Supervision, 61(3), 276-292. https://doi.org/10.1002/ceas.12245

Steele, P., Burleigh, C., Kroposki, M., Magabo, M., & Bailey, L. (2020). Ethical Considerations in Designing Virtual and Augmented Reality Products—Virtual and Augmented Reality Design With Students in Mind: Designers’ Perceptions. Journal of Educational Technology Systems, 49(2), 219-238. https://doi.org/10.1177/0047239520933858

Stegeman, G. (2021). Citizenship Education, International Competences and Extended Reality: Immerse Yourself. Polis, 20(2), 5-26. https://doi.org/10.58944/gest3408

Supriya, Y., Bhulakshmi, D., Bhattacharya, S., Gadekallu, T. R., Vyas, P., Kaluri, R., Koppu, S., Brown, D. J., & Mahmud, M. (2024). Industry 5.0 in Smart Education: Concepts, Applications, Challenges, Opportunities, and Future Directions. IEEE Access, 12, 81938-81967. https://doi.org/10.1109/access.2024.3401473

Trombka, M., Creedon, T. B., Demarzo, M., Cuoco, L. T., Smith, L., Oxnard, A., Rozembaque, A. T., Hirayama, M. S., Moreno, N. B., Comeau, A., Gawande, R., Griswold, T., Cook, B. L., Rocha, N. S. d., & Schuman‐Olivier, Z. (2021). Mindfulness Training for Primary Care for Portuguese-Speaking Immigrants: A Pilot Study. Frontiers in Psychiatry, 12. https://doi.org/10.3389/fpsyt.2021.664381

Wadi, M., Shorbagi, A., Shorbagi, S., Taha, M. H., & Yusoff, M. S. B. (2024). The Impact of the Systematic Assessment for Resilience (SAR) Framework on Students’ Resilience, Anxiety, Depression, Burnout, and Academic-Related Stress: A Quasi-Experimental Study. BMC Medical Education, 24(1). https://doi.org/10.1186/s12909-024-05444-9

Witte, M. M., Brady, A. D., Kim, H., Liu, T., & Hotz, G. A. (2026). Evaluation of a Curriculum‐Based Elementary School BikeSafe Program. Journal of School Health, 96(6). https://doi.org/10.1111/josh.70162

Xu, S. (2026). A Narrative Discussion on the Impact of Respiratory Infectious Diseases on Dental Education in China: Implications for Curriculum Design and Student Outcomes. Frontiers in Dental Medicine, 7. https://doi.org/10.3389/fdmed.2026.1897947

Ziker, C., Truman, B., & Dodds, H. (2021). Cross Reality (XR): Challenges and Opportunities Across the Spectrum. 55-77. https://doi.org/10.1007/978-3-030-58948-6_4