اعتبارسنجی تجربی الگوی برنامه درسی مهارت‌محور در مدارس متوسطه اول شهر تهران: تحلیل عاملی و ارزیابی برازش مدل
کلمات کلیدی:
برنامه درسی مهارت‌محور, تربیت نیروی انسانی مهارت‌محور, متوسطه اول, تحلیل عاملی اکتشافی, اعتبارسنجی تجربی, برازش مدلچکیده
هدف پژوهش حاضر، اعتبارسنجی تجربی الگوی برنامه درسی مهارت‌محور در مدارس متوسطه اول شهر تهران از طریق بررسی ساختار عاملی و ارزیابی میزان برازش الگوی پیشنهادی با داده‌های تجربی بود. روش‌ها و مواد: پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، آمیخته اکتشافی با طرح توالی کیفی–کمی بود. در مرحله کیفی، با استفاده از روش داده‌بنیاد نوظهور، منابع علمی بررسی و مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 15 خبره انجام شد و نمونه‌گیری هدفمند و گلوله‌برفی تا اشباع نظری ادامه یافت. در مرحله کمی، جامعه آماری شامل مدیران مدارس متوسطه اول شهر تهران بود و نمونه‌گیری چندمرحله‌ای خوشه‌ای انجام شد. از 350 پرسشنامه توزیع‌شده، 325 پرسشنامه قابل استفاده وارد تحلیل شد. ابزار پژوهش پرسشنامه محقق‌ساخته 35 گویه‌ای در هفت مؤلفه بود. روایی صوری، محتوایی و شواهد اولیه روایی سازه بررسی و پایایی با آلفای کرونباخ ارزیابی شد. تحلیل عاملی اکتشافی با روش محورهای اصلی و چرخش پروماکس انجام و شاخص‌های SRMR، d_ULS، d_G، کای‌دو و NFI برای ارزیابی برازش مدل به‌کار گرفته شدند. شاخص KMO برابر با 0.957 بود و آزمون کرویت بارتلت معنادار به‌دست آمد (χ²=6845.327، df=595، p<0.001)، که کفایت داده‌ها برای تحلیل عاملی را تأیید کرد. تحلیل عاملی اکتشافی هفت عامل را استخراج کرد که در مجموع 65.166 درصد از واریانس مشترک را تبیین کردند و بارهای عاملی اصلی در دامنه مطلوب قرار داشتند. همچنین، شاخص‌های برازش مدل برآوردشده شامل SRMR=0.063، d_ULS=2.257، d_G=2.483، χ²=1676.088 و NFI=0.860 بود که برازش قابل قبول مدل را نشان داد. نتایج آزمون‌های t تک‌نمونه‌ای نیز نشان داد ارزیابی پاسخ‌دهندگان از مؤلفه‌های اصلی الگو به‌طور معناداری بالاتر از مقدار مبنای 3.5 بود (p<0.001). یافته‌ها از اعتبار تجربی ساختار هفت‌عاملی الگوی برنامه درسی مهارت‌محور حمایت می‌کنند. ابعاد اهداف برنامه درسی، محتوای برنامه درسی، راهبردهای یاددهی–یادگیری، نقش معلم، نقش یادگیرنده، ارزشیابی یادگیری و محیط یادگیری از انسجام عاملی مطلوب و برازش قابل قبول برخوردار بودند. بنابراین، الگوی پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان چارچوبی معتبر برای طراحی، ارزیابی و توسعه برنامه‌های درسی مهارت‌محور در دوره متوسطه اول مورد استفاده قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Ahmadi, M., & Rajabipour, H. (2022). Analysis of the impact of community needs-based curriculum on the development of students' occupational skills. Quarterly Journal of Research and Innovation in Education and Development, 2(4), 1-10.
Ahmadi, M., & Rajabipour, H. (2022). Analysis of the Impact of Curriculum Planning Based on Community Needs on the Development of Students' Job Skills. Journal of Study and Innovation in Education and Development, 2(4), 11-20. https://jsied.org/index.php/jsied/article/view/41
Amin, M. (2023). Design of a Curriculum for Teaching Speaking Skills Based on the Concept of the Modern Curriculum at the Islamic Pen Institute at the 2nd State Islamic High School in Malang. Ad-Dhuha, 4(1), 52-58. https://doi.org/10.22437/ad-dhuha.v4i1.26824
Arpa, N. T., & Alam, M. J. (2025). Significance of Skill-Based Secondary Education in Bangladesh: The Case of an Innovative Curriculum. Social Sciences & Humanities Open. https://doi.org/10.1016/j.ssaho.2025.101918
Azizi Farsan, F., Saadatmand, Z., & Nadi, M. A. (2022). Designing and Validating a Life Skills Curriculum Model with a Play-Based Approach in Elementary Education. Iranian Political Sociology Monthly, 5(11), 3602-3612. https://jou.spsiran.ir/article_157334.html?lang=en
Darmawan, A. W., Wijayanti, A., & Ratnaningsih, N. (2025). Skills-Based Curriculum is an Innovative Way to Respond to the Demands of Globalization. Edunesia: Jurnal Ilmiah Pendidikan, 6(1), 523-534. https://doi.org/10.51276/edu.v6i1.1102
Gholami Pol Basreh, A., Mohammadi Naeeni, M., & Nateghi, F. (2022). Designing a formal and experienced curriculum model for the sixth grade elementary mathematics course. Popularization of Science, 13(1), 10-29. https://doi.org/10.22034/popsci.2022.333718.1173
Hadian Seyedmahaleh, S. Z., Sharifi, E., Alizadeh, M., & Nasiri, F. (2022). The Role of a Virtual Field-Trip-Based Curriculum in Students' Skills Training. Journal of Applied Research in Management and Humanities, 3(8).
Karimi, A., Gholtash, A., & Machinchi, A. A. (2023). Develop and validate a model for teaching metacognitive skills based on quantum thinking to student-teachers. Sociology of Education, 9(1), 359-370. https://doi.org/10.22034/ijes.2022.544223.1207
Malekpour Lepari, K., Montazeri, T., & Moslemi, M. (2021). Identifying Components of a Skill-Based Curriculum in Higher Education and Presenting a Model: A Meta-Synthesis Study. Biannual Journal of Higher Education Curriculum Studies, 12(24), 103-137.
Mohkamkar, F., Salimi, L., & Fallah, V. (2021). Development of an Environmental Curriculum Model Based on Self-Management in High School: A Qualitative Study [Research Article]. Iranian Journal of Educational Sociology, 4(3), 194-203. https://doi.org/10.52547/ijes.4.3.194
Nair, B., Otaki, F., Nair, A. F., & Ho, S. B. (2023). Medical students' perception of resilience and of an innovative curriculum-based resilience skills building course: A participant-focused qualitative analysis. PLoS One, 18(3), e0280417. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0280417
Poursoleimani, M., & Mahdavi, A. (2022). Designing a Curriculum Model Based on Indigenous Arts of Hormozgan Province with Emphasis on Developing Students' Entrepreneurial Skills. Quarterly Journal of Research in Curriculum Planning, 19(74), 45-63.
Sadra, A., Rezaei, S., Charbashlu, H., & Vakili, S. (2025). Designing an educational-training model based on family skills in the second secondary curriculum: Islamic lifestyle focusing on health. Islamic Lifestyle with Focus on Health, 2(3). https://www.sid.ir/paper/1651777/fa
Safaei, N., Zarei, I., & Samavi, S. A.-W. (2021). Design and Validation of a Curriculum Model Based on Creative Thinking Skills for Elementary School Students. Technology in Education (Technology and Education), 15(3, special issue 59), 579-590. https://jte.sru.ac.ir/article_1524_2d763451825a7f38bb7521dc1068cca2.pdf
Talebian Darzi, M., Fallah, V., & Salehi, M. (2022). Explaining the effective factors in the skills-based curriculum based on social responsibility. Karafan Quarterly Scientific Journal, 19(2022), 43-59. https://karafan.tvu.ac.ir/article_140678.html
Tawde, A. A. (2025). Integrating School Culture and Competency-Based Curriculum to Enhance Employability Skills in Secondary Students: A Parallel Skill-Academic Pathway.
Thierry, K. L., Vincent, R. L., & Norris, K. S. (2022). A mindfulness-based curriculum improves young children's relationship skills and social awareness. Mindfulness, 13(3), 730-741. https://doi.org/10.1007/s12671-022-01830-w
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2026 محمد بیات (نویسنده); حمیدرضا رضازاده بهادران (نویسنده مسئول); نادر برزگر, عباس خورشیدی, بهارک شیرزاد کبریا (نویسنده)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
