رابطۀ کیفیت تجارب یادگیری و محیط یادگیری سازنده‌گرا با پیشرفت تحصیلی در درس تربیت اسلامی با میانجی‌گری خودکارآمدی تحصیلی دانش‌آموزان متوسطه دوم در شهر کرکوک
کلمات کلیدی:
کیفیت تجارب یادگیری، محیط یادگیری سازنده‌گرا، پیشرفت تحصیلی، تربیت اسلامی، خودکارآمدی تحصیلیچکیده
پژوهش حاضر با هدف بررسی رابطۀ کیفیت تجارب یادگیری و محیط یادگیری سازنده‌گرا با پیشرفت تحصیلی در درس تربیت اسلامی با میانجی‌گری خودکارآمدی تحصیلی در دانش‌آموزان متوسطه دوم شهر کرکوک انجام شد. این پژوهش از نوع توصیفی-همبستگی مقطعی بود. جامعۀ آماری شامل دانش‌آموزان دختر و پسر پایه‌های دهم، یازدهم و دوازدهم شهر کرکوک عراق در سال تحصیلی 2024-2025 بود. نمونه‌گیری به روش خوشه‌ای انجام شد و در نهایت داده‌های 375 دانش‌آموز وارد تحلیل شد. ابزارهای پژوهش شامل مقیاس کیفیت تجارب یادگیری نیومن و نیومن، پرسشنامۀ محیط یادگیری سازنده‌گرا تیلور و همکاران، مقیاس خودکارآمدی تحصیلی جینکز و مورگان و معدل ترم اول درس تربیت اسلامی به‌عنوان شاخص پیشرفت تحصیلی بود. تحلیل‌های مقدماتی با SPSS-27 و آزمون مدل با مدل‌یابی معادلات ساختاری مبتنی بر حداقل مربعات جزئی در SmartPLS-4 انجام شد. معناداری اثرات مستقیم و غیرمستقیم با بوت‌استرپ 5000 زیرنمونه‌ای بررسی شد. محیط یادگیری سازنده‌گرا اثر مستقیم مثبت و معناداری بر پیشرفت تحصیلی داشت (β = 0.20, t = 4.17, p < 0.001) و کیفیت تجارب یادگیری نیز پیشرفت تحصیلی را به‌طور مثبت پیش‌بینی کرد (β = 0.18, t = 3.67, p < 0.001). محیط یادگیری سازنده‌گرا (β = 0.28, t = 5.31, p < 0.001) و کیفیت تجارب یادگیری (β = 0.19, t = 3.45, p < 0.001) خودکارآمدی تحصیلی را به‌طور معناداری پیش‌بینی کردند. خودکارآمدی تحصیلی نیز اثر مستقیم مثبت و قوی‌تری بر پیشرفت تحصیلی داشت (β = 0.35, t = 8.50, p < 0.001). اثر غیرمستقیم محیط یادگیری سازنده‌گرا بر پیشرفت تحصیلی از طریق خودکارآمدی تحصیلی معنادار بود (β = 0.10, t = 4.31, p < 0.001) و اثر غیرمستقیم کیفیت تجارب یادگیری نیز معنادار به دست آمد (β = 0.07, t = 3.23, p = 0.001). یافته‌ها نشان دادند که کیفیت تجارب یادگیری و محیط یادگیری سازنده‌گرا هم به‌طور مستقیم و هم از طریق تقویت خودکارآمدی تحصیلی با پیشرفت تحصیلی در درس تربیت اسلامی مرتبط هستند؛ بنابراین، طراحی محیط‌های یادگیری مشارکتی، حمایتگر و معنادار همراه با تقویت باورهای خودکارآمدی دانش‌آموزان می‌تواند به بهبود عملکرد آنان در این درس کمک کند.
دانلودها
مراجع
Afari, E., & Eksail, F. A. A. (2022). Relationship between learning environment and academic achievement: Mediating role of academic self-efficacy. In M. S. Khine & T. Nielsen (Eds.), Academic self-efficacy in education (pp. 179-190). Springer. https://doi.org/10.1007/978-981-16-8240-7_11
Affuso, G., Zannone, A., Esposito, C., De Angelis, G., Dragone, M., Pannone, M., & Bacchini, D. (2025). The reciprocal effects of learning motivation, perceived academic self-efficacy and academic performance in adolescence. European Journal of Psychology of Education, 40(1), 6.
Almulla, M. A. (2023). Constructivism learning theory: A paradigm for students’ critical thinking, creativity, and problem solving to affect academic performance in higher education. Cogent Education, 10(1), 2172929. https://doi.org/10.1080/2331186X.2023.2172929
Alqahtani, T. M., Yusop, F. D., & Halili, S. H. (2023). Content validity of the Constructivist Learning in Higher Education Settings (CLHES) scale in the context of the flipped classroom in higher education. Humanities and Social Sciences Communications, 10, 268. https://doi.org/10.1057/s41599-023-01754-3
Amani, A., & Alimoradi, S. (2025). Presenting a Model Based on the Relationship of Academic Self-Efficacy with Academic Engagement and Academic Procrastination with the Mediating Role of Academic Burnout. Cognitive Strategies in Learning, 13(24), 175-191.
Basileo, L. D., Otto, B., Lyons, M., Vannini, N., & Toth, M. D. (2024). The role of self-efficacy, motivation, and perceived support of students’ basic psychological needs in academic achievement. Frontiers in Education, 9, 1385442. https://doi.org/10.3389/feduc.2024.1385442
Chen, X., Wu, M., Dong, G., Cui, L., Qu, B., & Zhu, Y. (2025). Social Support and Academic Procrastination in Health Professions Students: The Serial Mediating Effect of Intrinsic Learning Motivation and Academic Self-Efficacy. Advances in Health Sciences Education, 30(4), 1143-1160. https://doi.org/10.1007/s10459-024-10394-4
Christ, A. A., Capon-Sieber, V., Grob, U., & Praetorius, A. K. (2022). Learning processes and their mediating role between teaching quality and student achievement: A systematic review. Studies in Educational Evaluation, 75, 101209. https://doi.org/10.1016/j.stueduc.2022.101209
Costa, A., Moreira, D., Casanova, J., Azevedo, Â., Gonçalves, A., Oliveira, Í., Azevedo, R., & Dias, P. C. (2024). Determinants of academic achievement from the middle to secondary school education: A systematic review. Social Psychology of Education, 27, 3533-3572. https://doi.org/10.1007/s11218-024-09941-z
Demir, M., & Kaya, M. (2022). Analysis of constructivist learning model’s effects on student outcomes: A second order meta-analysis. Journal of Theoretical Educational Science, 15(4), 938-957. https://doi.org/10.30831/akukeg.1122136
Do, H. N., Do, B. N., & Nguyen, M. H. (2023). How do constructivism learning environments generate better motivation and learning strategies? The Design Science Approach. Heliyon, 9(12), e22862. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e22862
Gantasala, V. P., Gantasala, S. B., Al Tawil, T. N., & Prasad, P. (2022). Quality of learning experience, student satisfaction and perceived overall experience in the COVID-19 context. Journal of Applied Research in Higher Education, 14(1), 507-520. https://doi.org/10.1108/JARHE-12-2020-0440
Guo, W., Wang, J., Li, N., & Wang, L. (2025). The Impact of Teacher Emotional Support on Learning Engagement Among College Students Mediated by Academic Self-Efficacy and Academic Resilience. Scientific reports, 15(1), 3670. https://doi.org/10.1038/s41598-025-88187-x
Huang, L., & Wang, D. (2023). Teacher support, academic self-efficacy, student engagement, and academic achievement in emergency online learning. Behavioral Sciences, 13(9), 704. https://doi.org/10.3390/bs13090704
Jarrar, M., Bakr, R., Al-Bsheish, M., Albaker, W., Alumran, A., & Alomran, A. K. (2022). Students’ perception of quality of learning experience (structure, process and outcome): Discipline versus problem-based medical curriculum and the mediation role of process quality. Healthcare, 10(8), 1584. https://doi.org/10.3390/healthcare10081584
Li, C., Garza, T., Zhang, S., & Jiang, Y. (2023). Constructivist learning environment and strategic learning in engineering education. Learning Environments Research, 26, 743-759. https://doi.org/10.1007/s10984-022-09450-w
Marhadi, M., Husain, H., & Anwar, M. (2025). The Impact of Learning Motivation and Self-Efficacy on Students' Academic Achievement. Formosa Journal of Applied Sciences, 4(4), 1113-1126. https://doi.org/10.55927/fjas.v4i4.105
Qi, C. (2025). The impact of adolescent innovation on academic resilience, distance learning self-efficacy, and academic performance. Scientific reports, 15(1), 12396. https://doi.org/10.1038/s41598-025-91542-7
Toprak, E., & Yavuz, E. (2026). Academic Motivation, Fear of Negative Evaluation, Self-Efficacy, and Self-Regulated Learning: Role of Affective Mechanisms in the Learning Process. BMC psychology, 14, 671. https://doi.org/10.1186/s40359-026-04602-6
Wang, Y., Liu, S., Pu, L., Mao, X., & Shen, S. (2024). College students’ learning experience and engagement in the smart classroom: The mediating role of self-efficacy in the background of COVID-19. Sage Open, 14(4). https://doi.org/10.1177/21582440241285082
Xie, R., Kang, N., & Hu, Z. (2025). The Impact of Career Education Participation on Academic Self-Efficacy: The Sequential Mediating Role of Career Adaptability and Learning Engagement. Behavioral Sciences, 15(2), 174. https://doi.org/10.3390/bs15020174
Xu, B. (2024). Mediating role of academic self-efficacy and academic emotions in the relationship between teacher support and academic achievement. Scientific reports, 14, 24705. https://doi.org/10.1038/s41598-024-75768-5
Zhang, X., & Qian, W. (2024). The Effect of Social Support on Academic Performance Among Adolescents: The Chain Mediating Roles of Self-Efficacy and Learning Engagement. PLoS One, 19(12), e0311597. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0311597
Zulkifli, N., Ramdzan, Z., Wan Abdullah, W. A. A., Hamzah, M. I., Abdul Razak, K., & Zulkifli, H. (2022). Moral values application in Islamic education teaching and learning through the 21CE activities. Proceedings, 82(1), 22. https://doi.org/10.3390/proceedings2022082022
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Dawood Salman Hamood Hamood (Author); Yousef Adib (Corresponding author); Firooz Mahmoudi, Shahram Vahedi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
