موانع کاربست هوش مصنوعی برای ارزیابی عملکرد در مدارس سمپاد
کلمات کلیدی:
هوش مصنوعی , ارزیابی عملکرد، , مدارس سمپاد , موانع کاربست , آموزش تیزهوشانچکیده
پژوهش حاضر با هدف شناسایی و مفهوم‌پردازی موانع کاربست هوش مصنوعی برای ارزیابی عملکرد در مدارس سمپاد و تبیین ابعاد انسانی، سازمانی، فنی و اخلاقی مؤثر بر پذیرش و پیاده‌سازی این فناوری انجام شد. این پژوهش با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمونی تأملی انجام شد. مشارکت‌کنندگان 17 خبره دانشگاهی و اجرایی دارای تجربه در آموزش تیزهوشان و کاربرد فناوری‌های نوظهور در آموزش بودند که از استان‌های تهران، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان با استفاده از نمونه‌گیری هدفمند با حداکثر تنوع و نمونه‌گیری گلوله‌برفی انتخاب شدند. نمونه‌گیری تا رسیدن به اشباع مضمونی ادامه یافت. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته 45 تا 75 دقیقه‌ای گردآوری و بر اساس چارچوب شش‌مرحله‌ای تحلیل مضمونی تأملی براون و کلارک تحلیل شدند. اعتبار یافته‌ها نیز با استفاده از درگیری مستمر با داده‌ها، مثلث‌سازی مشارکت‌کنندگان، بررسی اعضا، مستندسازی فرایند تحلیل، یادداشت‌های تأملی و کدگذاری مستقل تقویت شد. تحلیل داده‌ها به شناسایی 214 کد اولیه انجامید که پس از ادغام و پالایش به 87 مفهوم اولیه تقلیل یافت و در چهار مضمون اصلی و 16 زیرمضمون سازمان‌دهی شد. چهار مضمون اصلی شامل موانع نگرشی و فرهنگی، موانع ساختاری و سازمانی، موانع فنی و زیرساختی، و موانع اخلاقی و حقوقی بود. یافته‌ها نشان داد مقاومت در برابر فناوری، نگرانی از جایگزینی نقش انسانی، بی‌اعتمادی به خروجی‌های هوش مصنوعی و نگرش سنتی به ارزیابی با محدودیت‌های سازمانی نظیر بوروکراسی، تمرکز تصمیم‌گیری و بار کاری بالا تعامل دارند. همچنین ضعف زیرساخت، هزینه‌های پیاده‌سازی، محدودیت پهنای باند و فقدان پشتیبانی فنی، همراه با نگرانی‌های حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، عدم شفافیت و ابهام مسئولیت‌پذیری، مانع پذیرش پایدار هوش مصنوعی می‌شوند. یافته‌های واگرا نیز بر خطر کاهش تعامل انسانی، شکاف دیجیتال مناطق کم‌برخوردار و محدودیت محتوای فارسی تأکید داشتند. کاربست هوش مصنوعی در ارزیابی عملکرد مدارس سمپاد با مجموعه‌ای به‌هم‌پیوسته از موانع انسانی، نهادی، فنی و هنجاری مواجه است؛ بنابراین، پیاده‌سازی موفق آن مستلزم رویکردی جامع شامل ارتقای سواد و اعتماد فناورانه معلمان، اصلاح ساختارهای سازمانی، سرمایه‌گذاری عادلانه در زیرساخت‌ها و پشتیبانی فنی، و تدوین چارچوب‌های روشن اخلاقی و حقوقی برای حفاظت از داده‌ها، کاهش سوگیری و تضمین شفافیت و پاسخگویی است.
دانلودها
مراجع
Ahmadi, S., & Tahmasbzadeh Sheikhlar, D. (2024). Feasibility of applying artificial intelligence in Iranian primary education. Learner-Centered Curriculum and Instruction.
Ahmadi, S. M. (2025). Ethical challenges of using artificial intelligence in children's education Seventh National Conference on Professional Research in Psychology and Counseling from the Teacher's Perspective, Minab.
Al-Bawaleez, M., & Turkey, J. A. R. (2025). Artificial intelligence in gifted education institutes in Jordan: Effects, roles, practices, and transformations. Educational process: international journal, 16, e2025234. https://doi.org/10.22521/edupij.2025.16.234
Alam, T. H. I., & Windiarti, I. S. (2025). The future of artificial intelligence in interactive learning: Trends, challenges, opportunities. Engineering Proceedings, 84(1), 87. https://doi.org/10.3390/engproc2025084087
Berkovich, I. (2025). The rise of AI-assisted instructional leadership: Empirical survey of generative AI integration in school leadership and management work. Frontiers in Education, 10, 1643023. https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1643023
Elias, M. J., Marsili, F., Fullmer, L., Morganti, A., & Bruno, E. (2025). The social-emotional competencies of gifted children must be intentionally developed. Gifted Education International, 41(1), 57-75. https://doi.org/10.1177/02614294241300393
Garzón, J., Patiño, E., & Marulanda, C. (2025). Systematic review of artificial intelligence in education: Trends, benefits, and challenges. Multimodal Technologies and Interaction, 9(8), 84. https://doi.org/10.3390/mti9080084
Giannakos, M., Azevedo, R., Brusilovsky, P., Cukurova, M., Dimitriadis, Y., Hernandez-Leo, D., & Rienties, B. (2025). The promise and challenges of generative AI in education. Behaviour & Information Technology, 44(11), 2518-2544. https://doi.org/10.1080/0144929X.2024.2394886
Guilbault, K. M., Wang, Y., & McCormick, K. M. (2025). Using ChatGPT in the secondary gifted classroom for personalized learning and mentoring. Gifted Child Today, 48(2), 93-103. https://doi.org/10.1177/10762175241308950
Halaweh, M. (2023). ChatGPT in education: Strategies for responsible implementation. Contemporary Educational Technology, 15(2), ep421. https://doi.org/10.30935/cedtech/13036
Hasani Abiz, Z., Nasari Abahamzeh, M., Rahmani, M., & Yazdani, L. (2024). The role of artificial intelligence in transforming education: Opportunities and challenges for teachers First National Conference on Teaching Skills, Masjed Soleyman.
Jiang, Y., Li, X., Luo, H., Yin, S., & Kaynak, O. (2022). Quo vadis artificial intelligence? Discover Artificial Intelligence, 2(1), 4. https://doi.org/10.1007/s44163-022-00022-8
Kakaian, Z. (2025). Analyzing opportunities and challenges of using artificial intelligence in Iran's education system Fifth International Conference on Computer Engineering, Electrical Engineering, and Technology, Hamadan.
Karakose, T., & Tülübaş, T. (2024). School leadership and management in the age of artificial intelligence (AI): Recent developments and future prospects. Educational process: international journal, 13(1), 7-14. https://doi.org/10.22521/edupij.2024.131.1
Keramati, S. M., & Afrasiabi, M. (2022). Examining the duties of educational managers. Management and Accounting Studies, 8(1).
Mohseni, A., & Abedi, A. (2025). Multifaceted giftedness: A cultural exploration of giftedness among Iranian primary school teachers. Gifted Education International, 41(3), 410-434. https://doi.org/10.1177/02614294251364087
Nazaretsky, T., Ariely, M., Cukurova, M., & Alexandron, G. (2022). Teachers' trust in AI-powered educational technology and a professional development program to improve it. British Journal of Educational Technology, 53(4), 914-931. https://doi.org/10.1111/bjet.13232
Phillipson, S. N., Han, C. D., & Lee, V. C. S. (2023). Artificial neural networks and the Actiotope Model of giftedness-Clever solutions from complex environments. Journal of Intelligence, 11(7), 128. https://doi.org/10.3390/jintelligence11070128
Salehnejad Beh Rastaqi, S., Shoghi, B., & Heydari Parchakouhi, A. (2024). Developing a model for applying artificial intelligence in the national education system: Antecedents and consequences. New Findings in Psychology, 24(20), 130-146.
Siegle, D. (2023). A role for ChatGPT and AI in gifted education. Gifted Child Today, 46(3), 211-219. https://doi.org/10.1177/10762175231168443
Su, J., & Yang, W. (2022). Artificial intelligence in early childhood education: A scoping review. Computers and Education: Artificial Intelligence, 3, 100049. https://doi.org/10.1016/j.caeai.2022.100049
Tasdan, M., Kartal, M., Gözüm, A. İ. C., & Kalogiannakis, M. (2024). Digital transformation in school management: Insights from administrators' perspectives. In Digital Transformation in Education (pp. 1-20). IGI Global. https://doi.org/10.4018/979-8-3693-9806-7.ch012
Zhang, W., Shankar, A., & Antonidoss, A. (2022). Modern art education and teaching based on artificial intelligence. Journal of Interconnection Networks, 22(Supp01), 2141005. https://doi.org/10.1142/S021926592141005X
Zhu, H., Sun, Y., & Yang, J. (2025). Towards responsible artificial intelligence in education: A systematic review on identifying and mitigating ethical risks. Humanities and Social Sciences Communications, 12, 1111. https://doi.org/10.1057/s41599-025-05252-6
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 جمال جمالی (نویسنده); بهنام طالبی (نویسنده مسئول)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
